मतितार्थाने "साधना"

"साधना" मला ह्या शब्दाचा अर्थ समजून घेणं आधी आवश्यक वाटते. एखादी विद्या अर्जित करायची असेल तर त्या साठी करायला लागणारा प्रयत्न म्हणजे साधना. साधना सफल झाली तरच सिध्दी प्राप्त होते. म्हणजेच एकार्थाने साधनेत एकाग्रता येणे ही प्राथमिक गरज आहे. तेंव्हा साधनेला बसलो असताना चित्त शांत आणि संयमी होत नसेल तर त्या स्थितीला साधना म्हणणे उचित ठरणार नाही. मुळात साधना करायची ती कशासाठी हे स्पष्ट असायला पाहिजे म्हणजे साधनेला ध्येय निश्चिती आवश्यक आहे. साधक हा एक प्रकारे संशोधक असावा लागतो, त्याचे ठायी ती ध्येयाविषयीची निष्ठा असणे अपेक्षित आहे. जर कां तुम्ही साधनेला बसले असताना मन सैरभैर होते आहे तर तेथेच थांबावे आणि त्या भ्रमितावस्थेला सोडून द्यावे. मग असा प्रयत्न करूच नये कां? असा प्रश्न साहजिकच उद्भवणार, त्यासाठी साधनेची पूर्वतयारी करावी. जसे की, पूजा अर्चना साग्रसंगीत पद्धतीने करण्याची सवय लावून घ्यावी. पूजाअर्चा करताना यथाविधी करता आली पाहिजे. सगळे उपचार निश्चित रुपात नित्य नियमाने जमायला पाहिजेत.कित्येक लोक जप करताना किंवा स्तोत्र म्हणताना शास्त्रोक्त उच्चारण करीत नाहीत, आरतीचे ही तसेच असते शब्दोच्चार स्पष्ट आहेत का, तालबद्ध आहेत का, लयबद्ध आहेत का ह्या सगळ्या गोष्टी लक्षात घेऊन पहिले त्यात प्राविण्य मिळवले पाहिजे. ते एक शास्त्र आहे हे आणि त्याची बंधने आहेत हे मान्य करून पूजा विधी करावा. हे व्यवस्थित जमायला लागले की त्यात पारंगत होण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. व्यवस्थित जमतंय का ह्याची खात्री करून घ्यावी. ही झाली साधनेची पूर्वतयारी. शक्यतो साधनेची वेळ रात्री उशिराची ज्यावेळी सर्वत्र नीरव शांतता प्रस्थापित झालेली असते ती निवडावी. ब्रह्म मूहूर्त हा मंत्र पठण करण्यासाठी असतों, म्हणजे त्या वेळी आपली जीभ, कान आणि वाचा अर्थात स्वर हे वापरात असतात त्यामुळे ती वेळ साधनेची नाही हे लक्षात ठेवा. साधना ही स्वरहीन आणि आत्मकेंद्रित असते. त्यामुळे पंचेंद्रीयांना संयमित करून अंतस्थ ऊर्जेला प्रवाहित करायचे असते. साधना मनोरंजन असू शकत नाही हे मनावर बिंबवणे नितांत गरजेचे आहे. साधक हा आजच्या भाषेत स्कॉलर असतो आणि फेलोशिप साठी ऍस्पायरंट असतो. मला वाटते भावांनो माझं हे वक्तव्य तुम्हाला पटेल. जय श्रीराम जय श्रीराम